CHP Tokat Milletvekili Kadim Durmaz, Ulusal Süt Konseyi'nin belirlediği çiğ süt tavsiye fiyatına rağmen mevcut destekleme sisteminin üreticiyi mağdur ettiğini belirtti. Üreticilerin peşin kesintilerle karşılaştığını ve litre başına verilen desteği uzun süre sonra alabildiğini vurgulayan Durmaz, bu durumun özellikle yüksek enflasyon ortamında alım gücünü erittiğini ifade etti.
Çiğ Sütte Destek Üreticiyi Değil, Sistemi Kurtarıyor: CHP'li Durmaz'dan Çarpıcı İddialar
CHP Tokat Milletvekili Kadim Durmaz, Ulusal Süt Konseyi tarafından 22 Ocak'tan itibaren geçerli olmak üzere açıklanan çiğ süt tavsiye fiyatının 22,22 TL'ye yükseltilmesinin ardından, mevcut destekleme sisteminin üreticiyi korumaktan uzaklaştığını sert bir dille eleştirdi. Durmaz, "Üreticinin daha süt parasını almadan peşin kesintilerle karşı karşıya kaldığını" öne sürerek, sistemin işleyişindeki ciddi aksaklıklara dikkat çekti.
Peşin Kesintiler ve Geciken Destek: Üreticinin Kabusu
Yazılı bir açıklama yapan Kadim Durmaz, çiğ süt üreticilerinin karşılaştığı mali yükümlülüklere dikkat çekti. Üreticilerin KDV, stopaj, borsa payı ve sigorta gibi çeşitli kesintileri süt satışı gerçekleşmeden hemen ödemek zorunda kaldıklarını belirten Durmaz, buna karşılık litre başına verilen 0,50 TL'lik desteği ise ortalama 6 ay gibi uzun bir süre sonra alabildiklerini vurguladı. Bu durumun, özellikle yüksek enflasyon ortamında desteğin alım gücünü ciddi oranda erittiğini ve üreticinin aleyhine işlediğini savundu.
Durmaz'ın paylaştığı verilere göre, üreticilerden yapılan litre başına kesintiler şunları içeriyor:
- En düşük ücretli dar kapsamlı sigorta yaptıran üreticide litre başına kesinti: 0,73995 TL.
- Orta ücretli dar kapsamlı sigorta yaptıran üreticide litre başına kesinti: 0,77328 TL.
- Geniş kapsamlı sigorta yaptıran üreticide ise KDV, stopaj, borsa payı ve sigorta toplamı: 1,95662 TL.
Bu rakamlara karşılık gelen ve gecikmeyle alınan desteğin üreticiye fayda sağlamadığını belirten Durmaz, "Üretici bu kesintileri hemen ödüyor, desteği ise 6 ay sonra alıyor. Yüksek enflasyon ortamında bu desteğin alım gücü ciddi biçimde eriyor. Yani üretici peşin ödüyor, geç alıyor," ifadeleriyle durumu özetledi.
Sahada Belirlenen Fiyat: Üreticinin Pazarlık Gücü Yok mu?
Açıklanan tavsiye fiyatının piyasada çoğu zaman tavan fiyat olarak uygulandığını savunan Durmaz, üreticinin pazarlık gücünün kasten zayıflatıldığını iddia etti. Üreticinin maliyetine göre daha yüksek bir fiyat beklerken, birçok zaman açıklanan fiyatın dahi altında satış yapmak zorunda kaldığını dile getiren Durmaz, "Böyle bir tabloda destekler üreticiyi rahatlatmalıydı ancak mevcut sistem üreticiyi daha baştan kesintilerle boğuyor," şeklinde konuştu.
Sürdürülebilirlik İçin Acil Çözüm Çağrısı
CHP'li Durmaz, süt üretiminin sürdürülebilirliğini sağlamak ve üreticiyi rahatlatmak adına bir dizi somut çözüm önerisi sundu:
- Litre başı çiğ süt desteği 3 TL'ye çıkarılmalı ve en azından peşin kesintileri karşılayacak seviyeye ulaşmalı.
- Destekleme ödemeleri 6 ay gibi uzun süreler yerine, aylık ve zamanında yapılmalı.
- Stopaj, borsa payı ve benzeri kesintiler yeniden düzenlenerek, özellikle küçük üreticiye muafiyet veya indirim sağlanmalı.
- Sigorta prim yükü, artırılmış kamu katkısıyla hafifletilmeli ve prim destekleri enflasyona göre güncellenmeli.
- Açıklanan fiyattan satışın sağlanması için etkin denetim mekanizmaları kurulmalı ve üretici lehine bağlayıcı sözleşmeli alım kuralları uygulanmalı.
Kayıt Dışılık ve Kırsal Nüfusun Yaşlanması: Gelecek Tehlikede
TÜİK verilerine göre 2024 yılında çiğ süt üretiminin %4,7 artışla 22 milyon 487 bin 757 tona ulaşmasına rağmen, bu üretimin yalnızca 9,8 milyon tonuna destek verildiğini ve kalan kısmın kayıt dışı kaldığını belirten Durmaz, bu durumun sistemin etkinliğini daha da düşürdüğünü ifade etti.
Çiğ süt desteğinden yararlanabilmek için hayvanların sigortalı olması gerektiğini hatırlatan Durmaz, sigorta primlerinin üretici için hâlâ yüksek olduğunu vurguladı. Dar kapsamlı sigortanın 525 TL, orta kapsamlısının 840 TL ve geniş kapsamlısının ise 6 bin 465 TL olduğunu, devlet desteği yarım karşılansa bile bu tutarların küçük üreticiler için büyük bir yük oluşturduğunu belirtti.
Kırsal nüfusun yaş ortalamasının 58-60 aralığına yükseldiğini ve küçük aile işletmelerinin hızla azaldığını kaydeden Durmaz, küçük işletmelere özel destekler, kadın üreticilerin Bağ-Kur primlerinin devletçe karşılanması ve gençlerin üretime teşvik edilmesi için özel paketler hazırlanması gerektiğini söyledi.
Durmaz, açıklamasını "Bu ülkenin sütünü köylü üretiyor. Köylüyü ayakta tutamazsak ne süt kalır ne hayvancılık. Destek, üreticiyi oyalayan değil, üretimi ayakta tutan gerçek bir güvence olmak zorundadır," sözleriyle tamamlayarak üreticinin önemine ve mevcut sistemin yetersizliğine bir kez daha dikkat çekti.
