Vatandaşlık maaşı uygulaması için detaylar netleşiyor: Kimleri kapsayacak?

Türkiye’de son dönemde gündeme gelen vatandaşlık maaşı uygulaması, özellikle dar gelirli vatandaşlar açısından önemli bir sosyal politika başlığı olarak öne çıkıyor. AK Parti’nin seçim beyannamesinde yer alan ve Cumhurbaşkanlığı’nda görüşülmeye başlanan bu uygulamaya ilişkin detaylar, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Abdulkadir Yüksel’in değerlendirmeleriyle netleşmeye başladı. Uygulamanın temel amacı, hanelere belirli bir gelir düzeyi garanti ederek yaşam standartlarını yükseltmek olarak ifade ediliyor.

Vatandaşlık maaşı nedir?

Doç. Dr. Abdulkadir Yüksel, vatandaşlık maaşı kavramının aslında sosyal politika literatüründe uzun yıllardır tartışılan bir konu olduğunu belirtti. Bu kavramın uluslararası alanda “evrensel temel gelir” ya da “vatandaşlık geliri” olarak adlandırıldığını ifade eden Yüksel, sistemin temelinde devletin vatandaşlara düzenli ödeme yapması fikrinin bulunduğunu dile getirdi.

Yüksel’e göre bu uygulama, herhangi bir şart aranmaksızın vatandaşlara gelir desteği sağlanmasını içeriyor. Ancak mevcut örneklerin sınırlı olduğunu ve dünyada tam anlamıyla ulusal ölçekte uygulanmış bir model bulunmadığını vurgulayan uzman isim, Türkiye’deki planlamanın bu açıdan dikkatle ele alındığını belirtti.

Hane bazlı gelir garantisi modeli

Vatandaşlık maaşı uygulamasının Türkiye’de bireysel değil, daha çok hane bazlı bir sistem olarak planlandığı ifade ediliyor. Doç. Dr. Yüksel, bu durumu “bir hane için belirli bir gelir garantisi verilmesi” şeklinde tanımladı. Bu kapsamda, hane gelirinin belirlenen sınırın altında kalması durumunda aradaki farkın devlet tarafından karşılanması öngörülüyor.

Örnek olarak verilen senaryoda, bir haneye 20 bin TL gelir garantisi tanımlandığında, hane geliri bu tutarın altında kalıyorsa eksik kısmın kamu tarafından tamamlanacağı belirtiliyor. Ancak bu rakamın henüz netleşmediği ve kesin sınırın ilerleyen süreçte belirleneceği ifade ediliyor.

Sosyal politika açısından hedefler

Uzmanlara göre vatandaşlık maaşı uygulamasının en önemli hedeflerinden biri gelir dağılımındaki eşitsizlikleri azaltmak. Yüksel, bu uygulamanın gelir dağılımı makasının daraltılmasına katkı sağlayacağını ve sosyal adaletin güçlendirilmesine yardımcı olacağını söyledi.

Bunun yanı sıra, sistemin yoksullukla mücadelede de etkili bir araç olabileceği değerlendiriliyor. Mevcut sosyal yardım sisteminin sadeleştirilmesine katkı sunabileceği ifade edilen uygulamanın, farklı destek mekanizmalarını tek çatı altında toplama potansiyeli taşıdığı da belirtiliyor.

Asgari ücretle bağlantı önerisi

Vatandaşlık maaşı miktarının nasıl belirleneceği konusu henüz netlik kazanmazken, Doç. Dr. Yüksel bu konuda bir öneride bulundu. Yüksel, hane bazlı gelir garantisinin asgari ücrete endekslenmesinin daha sürdürülebilir bir model oluşturabileceğini ifade etti.

Bu yaklaşımın, her yıl belirlenen asgari ücret doğrultusunda güncellenen dinamik bir sistem kurulmasını sağlayabileceğini belirten Yüksel, böylece ekonomik değişimlere karşı daha esnek bir yapı oluşturulabileceğini dile getirdi.

İşgücü piyasasına etkileri

Vatandaşlık maaşı uygulamasının işgücü piyasasına olası etkileri de tartışma konusu olmaya devam ediyor. Bazı ekonomistlerin bu tür bir uygulamanın işsizliği ve kayıt dışılığı artırabileceği yönünde görüş bildirdiğini aktaran Yüksel, bu kaygıların dikkate alındığını söyledi.

Ancak planlanan sistemin, iş gücüne katılımı olumsuz etkilemeyecek düzeyde tasarlanmasının hedeflendiği ifade ediliyor. Bu kapsamda, verilecek destek miktarının dengeli belirlenmesi ve çalışma motivasyonunu azaltmayacak şekilde kurgulanması önem taşıyor.

Pilot uygulama süreci gündemde

Vatandaşlık maaşı uygulamasının hayata geçirilmeden önce pilot bölgelerde denenmesi planlanıyor. Doç. Dr. Yüksel, elde edilen bilgilere göre uygulamanın ilk etapta belirli bölgelerde test edileceğini ve sonuçlara göre yaygınlaştırılabileceğini belirtti.

Pilot uygulamanın özellikle deprem bölgeleri ve yoksulluğun daha yoğun olduğu büyük şehirlerde başlatılmasının gündemde olduğu ifade ediliyor. Bu süreçte elde edilecek verilerin, uygulamanın ülke genelinde hayata geçirilmesine yönelik önemli bir referans oluşturması bekleniyor.

Kurumlar arası çalışma yürütülüyor

Vatandaşlık maaşıyla ilgili çalışmaların farklı kamu kurumları tarafından sürdürüldüğü belirtiliyor. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın bu konuda ortak bir çalışma yürüttüğü ifade ediliyor.

Bu kapsamda, uygulamanın mali boyutu, kapsamı ve teknik detayları üzerinde çalışmaların devam ettiği, önümüzdeki süreçte daha somut açıklamaların yapılmasının beklendiği dile getiriliyor.

Vatandaşlık maaşı uygulamasına ilişkin detaylar henüz kesinleşmemiş olsa da, dar gelirli hanelere yönelik gelir desteği sağlamayı hedefleyen sistemin pilot uygulamalarla test edilmesi ve ardından ülke genelinde yaygınlaştırılması planlanıyor. Yetkililerden yapılacak yeni açıklamaların, uygulamanın kapsamı ve şartlarına dair daha net bir tablo ortaya koyması bekleniyor.